Het nieuwe gemeentewegendecreet (Inforum 329274) dat op 1 september in voege treedt, geldt voor alle gemeentewegen, ongeacht of het gaat om buurtwegen, trage wegen of gewone wegen. De eerbiedwaardige buurtwegenwet van 1841 behoort vanaf nu tot de geschiedenis.

Gemeente beslist zelf

Het gemeentewegendecreet maakt van een beslissing over een gemeenteweg een volledig gemeentelijke aangelegenheid. Het subsidiariteitsprincipe speelt veel sterker dan vroeger, omdat gemeenten voortaan zélf over alle eigen wegen beslissen. Voor het verleggen van wat vroeger een buurtweg werd genoemd, geldt dus dezelfde procedure als voor een gewone gemeenteweg. Wel is er een beroepsmogelijkheid bij de Vlaamse overheid die de beslissing van de gemeente in welbepaalde gevallen kan vernietigen. De beroepsgronden zijn beperkt en het is na een vernietiging aan de gemeente om opnieuw te beslissen. Het algemeen toezicht bij de gouverneur had volgens de VVSG kunnen volstaan.

Visievorming

Gemeenten kunnen hun visie op het gemeentelijk wegennet verwoorden in een beleidskader. Een lange termijnvisie op het gemeentelijk wegennet is essentieel, maar de VVSG is tevreden dat dit aspect in het decreet beknopt is uitgewerkt.  

Geen verjaring 

Nieuw is dat wegen niet langer kunnen ontstaan of verdwijnen door verjaring. Een verbinding die jarenlang wordt gebruikt, wordt pas een weg als de gemeente er de rooilijnen over vastlegt. Omgekeerd geldt hetzelfde: een weg waar al jaren niemand meer passeert, geraakt niet meer automatisch afgeschaft, de gemeente moet er expliciet over beslissen.

Integratie met bestaande procedures

De opening, wijziging of sluiting van een gemeenteweg is vaak nauw verbonden met andere processen. Vandaar dat de regelgever, op vraag van de VVSG, heeft gezocht naar maximale afstemming met procedures in aanpalende regelgeving. Zo kunnen beslissingen over gemeentewegen (en rooilijnen) geïntegreerd worden in een ruimtelijk uitvoeringsplan of in een omgevingsvergunning.

Bij die integratie in een omgevingsvergunning is het vreemd dat alle vergunningsaanvragen waarin een wijziging aan een gemeenteweg wordt gevraagd, automatisch op de gemeenteraad zullen komen. Volgens de VVSG is agendering op de gemeenteraad alleen nodig als het schepencollege oordeelt dat zij de vergunning daarna zou kunnen afleveren. Nu zal de gemeenteraad zich ook moeten buigen over zuiver hypothetische wegen-dossiers omdat daarna het schepencollege de vergunning niet zal verlenen om ruimtelijke redenen.

Blijkbaar bestaat er ook een wantrouwen tegenover de gemeenteraad, als ze niet tijdig beslist, moet de gemeente automatisch een forfaitaire boete van 5.000 euro betalen.

Nieuw is dat de gemeente bezwaarindieners moet laten weten dat de beslissing is gevallen, dat is niet zo bij vergunningen.

De gemeente en de grondeigenaar kunnen een gemeenteweg doen ontstaan door een contractuele erfdienstbaarheid van openbaar nut. De gemeente en de eigenaar kunnen een strook grond ook contractueel bestemmen als gemeenteweg voor maximaal 29 jaar.

Wegenregister

Nieuw is ook het gemeentewegenregister: een verzameling beslissingen over gemeentewegen. De gemeenten verwachten nu wel dat dit zo snel mogelijk geïntegreerd wordt in het Vlaams middenschalig referentiebestand wegenregister en het plannenregister (waar rooilijnen nu al in zitten).

Handhaving van de gemeentewegen

Interessant is het handhavingsluik. Zo is het decretaal verboden om delen van een gemeenteweg in te nemen of eraan te werken zonder toestemming van de gemeente. Daarnaast kunnen gemeenten een reglement opmaken over de toegang, het gebruik en het beheer van de gemeentewegen. De bestraffing gebeurt via de GAS-wet. Naast deze bestraffing kan de gemeente de overtreding ook op het terrein oplossen door bestuurlijke maatregelen op te leggen aan de overtreder. Dat kan een last tot herstel zijn waarbij de overtreder het bevel krijgt zelf te handelen of bestuursdwang waarbij de gemeente het dan maar doet op zijn kosten. Om de overtreder aan te sporen de bevolen herstelmaatregelen uit te voeren, kan de gemeente er een bestuurlijke dwangsom aan koppelen. Voor elke overtreding van de bevolen last moet hij dan een dwangsombedrag betalen aan de gemeente, in te vorderen met een dwangbevel.

Het decreet is ontstaan als voorstel van decreet ingediend door parlementsleden. (parlementair dossier). De VVSG nam actief deel aan de voorbereiding en sprak bv. tijdens de hoorzitting over het decreet (presentatie en video)

Het decreet is niet van toepassing op gewestwegen. Zo blijft het rooilijnendecreet (inforum 239609) bestaan voor rooilijnen langs gewestwegen, terwijl rooilijnen langs gemeentewegen worden geregeld in het gemeentewegendecreet.

Meer info

Meer info bij het departement omgeving of, voor VVSG-leden, bij Erwin Debruyne (mobiliteit) en Steven Verbanck (omgevingsvergunning)

Opleidingen bij vzw Trage Wegen

Decreet van 3 mei 2019 betreffende de gemeentewegen, BS 12 augustus 2019 (Inforum 329274)